گفته میnot;not;not;not;not;not;not;شود محرومیت آنnot;جا كه غیرnot;طبیعی و ناعادلانه جلوه میnot;کند، به عاملی تأثیرگذار در رفتار جمعی و بروز نارضایتیnot;ها تبدیل میnot;شود بنابراین کشورهایی که خواهان ریشهnot;کنی محرومیت میnot;باشند، معمولاً جدا از مبارزهnot;ی عملی با این پدیده، در محافل آکادمیک خود نیز رشتهnot;هایی را به مطالعهnot;ی علمی مسائلی نظیر محرومیت، فقر و اختصاص میnot;دهند سیاستnot;گذاری عمومی

امروزه "رفاه و تأمین اجتماعی به عنوان یكی از ابزارهای اصلی توسعه و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی مطرح میshy;شود، بنابراین دامنه آن از اقدامات و نیات خیرخواهانه فردی فراتر رفته است و به عنوان حق فردی در كشورها مطرح شده و در نتیجه تكلیفی الزامی برای دولتrlm;ها ایجاد میrlm;كند[1]که از طریق سیاستshy;های خود درصدد محرومیتshy;زدایی از اقشار مختلف و ایجاد رفاه برآیند.

در همین رابطه "رفاه اجتماعی زنان (به عنوان قشری آسیبshy;پذیر) مقولهshy;ای است که در چهارچوب "رفاه خانواده" امر مهمی تلقی میshy;گردد و حقیقتاَ زن و خانواده دو مقوله غیر قابل تفکیک از یکدیگرند.[2]

اهمیّت رفاه زنان را میshy;توان در این نکته یافت که: توسعه پایدار یک اجتماع حاصل مشارکت همه اقشار، خصوصاً زنان می باشد و این مشارکت نیز در گروی توجه به نیازها، اقتضائات و مسائل آنان و یافتن راهshy;هایی برای حل آنshy;هاست. " به عبارتی باید گفت که ارزشshy;های اصلی توسعه پایدار را باید در ارتقای کیفیت زندگی یعنی توانمندسازی زنان و مردان در تأمین نیازهای اساسی در جهت رفع اختلافات طبقاتی در جامعه، رشد آگاهی عمومی، اعتماد به نفس و اعتقاد عامه مردم به اهداف توسعه و حفظ امنیت و آزادگی جست و جو کرد. از این رو رویکرد جنسیتی و افزایش فرصتshy;های عمومی برای نقشshy;آفرینی و مشارکت اجتماعی زنان در توسعه پایدار و نیز در حوزه برنامهshy;ریزی برای توسعه پایدار مطرح می شود.[3]

" برنامهshy;ریزی برای زنان" و توجه به مسائل زنان در مفاهیم توسعه، به معنای پذیرش زنان به عنوان عامل مؤثر در توسعه و لزوم برخوردار شدن آنان از مواهب توسعه و از آنجا گسترش ابعاد کمی و کیفی توسعه میshy;باشد.[4]"پیش شرط برنامهshy;ریزی برای زنان نیز درک کامل نیازهای آنان، سبکshy;های زندگی آنshy;ها و محدودیتshy;های آنshy;ها است. بر اساس چنین درکی، مکانیسمshy;های حمایتی لازم است تا بهرهshy;برداری زنان را از منابع و خدمات موجود تسهیل کند و هر آنshy;چه را که در به چالش کشاندن توسعهshy;یافتگی زنان مؤثر است، شناسایی کند. اموری چون" محرومیت زنان جامعه از دسترسی به فرصتshy;های برابر ، ناامنی اقتصادی و به ویژه فقر میshy;تواند توسعهshy;یافتگی زنان را تحت تأثیر قرار دهد.[5] واقعیت این است که فقرا نمیshy;توانند از فرصتshy;ها بهرهshy;برداری کنند و این موضوع مخصوصاً در مورد زنان صادق است. " با چنین نگاهی به توسعه پایدار است که برای ارزیابی توفیقات برنامهshy;های ملی توسعه کشورها، بررسی شاخصshy;های توسعه، ارزیابی سیاستshy;های رفاهی و اجتماعی و نیز معیارهای توانایی وابسته به جنسیت که به صورت منفک برای زنان و مردان طرح میshy;شود، ضروری است.[6]در همین راستا " مطالعاتی بسیار ارتباط بین جنسیت و توسعهshy;ی اقتصادی را از اوایل دهه هفتاد بررسی کردهshy;اند. با مروری بر وضعیت زنان در جهان و مقایسه آن با شرایط مردان، روشن میshy;شود که زنان از دیدگاه برخورداری از امکانات و مشارکت فعال در توسعه از آسیبshy;پذیرترین بخشshy;های جمعیت هستند. بر اساس یافتهshy;های جدید، نابرابریshy;های جنسیتی عاملی مهم در ایجاد شرایطی هستند که با توجه به الزامات و محدودیتshy;های اجتماعی و قوانین و نرمshy;های اجتماعی و اخلاقی و آداب و رسوم، تبعیضshy;هایی را علیه زنان نشان میshy;دهند. چون موقعیت زنان در جامعه عمیقاً تحت تأثیر شرایط و سطوح توسعه در کشورها است هر چه کشورها توسعه یافتهshy;تر باشند شکاف بین توسعهshy;یافتگی زنان و مردان کاهش میshy;یابد. از این رو بهبود وضعیت زنان جزو الزامات اصلی در بهبود شاخصshy;های توسعه در هر جامعه است. به عبارتی، بدون توجه به شرایط زنان، دستshy;یابی به توسعه برای هیچ کشوری میسر نخواهد بود. با وجود این، آمارها نشان میshy;دهد که هیچ جامعهshy;ای با زنان رفتاری برابر مردان ندارد.[7]هم چنین"واقعیات موجود در بسیاری از جوامع نشان از آن دارد که علیرغم اعلامیهshy;ها و بیانیهshy;ها و تأسیس نهادها و سازمانshy;های مختلف در تحقق حقوق زنان و علیرغم هزینهshy;های قابل توجه، زنان از مسائل و مشکلات ناشی از فقر اقتصادی و فقر فرهنگی در رنج هستند.[8] بی سوادی، جهل، انزوا و تعصبات، گرایشshy;های اجتماعی - اقتصادی بر ضد زنان، نقض حقوق شهروندی و... موانع قوی مشارکت زنان در برنامهshy;های توسعه هستند. تردیدی نیست که " فقر اقتصادی و فرهنگی " مسئله تبعیض مبتنی بر جنس و... ، در زنجیره رفتارهای تبعیضی دیگر قرار میshy;گیرد و در عین حال، کاملاً تحت تأثیر مسائل تاریخی، روابط و هنجارهای مسلط اجتماعی، باورهای جمعی و تفکرات تاریخی است.[9]"اغلب اوقات برنامهshy;های توسعه و نیز برنامهshy;های رفاه اجتماعی که هدف آنshy;ها تشویق رفاه زنان فقیر است منجربه اعمال بار بیشshy;تری بر زنان میshy;شود[10] و به محرومیت آنان در ابعاد مختلف دامن میshy;زند."محرومیت که در ابتداییshy;ترین و وسیعshy;ترین کاربردش ، به معنای فقر میshy;باشد ، میshy;تواند ناشی از عواملی چون مذهب، تاریخ، فرهنگ، قوانین و .... باشد. اما به نظر میshy;رسد که امروزه جامعهshy;شناسان برای بیان محرومیت افراد به خصوص زنان بیشshy;تر تمایل به کاربرد آن در اصطلاح جدیدش یعنی محرومیت اجتماعی دارند. "محرومیت اجتماعی یکی از تأکیدهای اصلی جنبش آزادی زنان است. (هر چند من میshy;توانم هر آن چه که دلم میshy;خواهد بخرم ولی مرا دقیقاً به عنوان یک زن شوهردار در نظر میshy;گیرند. من ممکن است حقوق خیلی مناسبی برای زندگیم دریافت کنم ولی این حقوق من کمتر از حقوق یک مردی است که کار وی قابل مقایسه با کار من است و قس علیهذا.[11] نكته اساسی در تحلیل محرومیت به عنوان یك عنصر تاثیرگذار بر رفتار جمعی، این است كه آیا محرومیت یا عدم برخورداری از برخی امتیازات امری طبیعی است (وجود آن طبیعی جلوه می كند) یا مصنوعی و غیرمصنوعی؟ محرومیت آنshy;جا كه غیرshy;طبیعی و نابحق جلوه میshy;کند، به عاملی تأثیرگذار در رفتار جمعی تبدیل میshy;شود.[12] اما آن چه که در محرومیت اجتماعی خواه طبیعی و خواه غیرطبیعی و ناحق جلوه میshy;کند این است که فردی که محروم اجتماعی خوانده میshy;شود از بعضی حقوق و فرصتshy;ها مانند حقوق شهروندی، فرصت آموزشی، اشتغال، و... محروم میshy;شود.

---

1- نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی (خلاصه گزارش) شورای پژوهش مؤسسه. مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی. چاپ اول. 1378. ص: 9-7

-[2]مینا روحانی." پایان نامه مطالعه وضعیت رفاهی زنان سرپرست خانوار". دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده علوم انسانی . 1384

[3]-ستاره فروزان و اکبر بیگلریان. "زنان سرپرست خانوار: فرصتshy;ها و چالشshy;ها. " فصلنامه پژوهش زنان. دوره 1. شماره 5. بهار 1382. ص: 36

[4]- فریبرز رئیس دانا و ژاله شادی طلب و پرویز پیران. فقر در ایران. (تهران: دانشگاه علوم بهزیستی. 1379)( مقاله زنان: بستهshy;ترین حلقه زنجیر فقر- ژاله شادی طلب و افسانه کمالی 1379، ص: 337-338)

[5]- فروزان. پیشین: ص: 36

[6]- همان، ص: 36

[7]- فضیله خانی. چارچوب تحلیلی در مطالعات نابرابریshy;های جنسیتی در جهان. زن در توسعه و سیاست ( پژوهش زنان ). دورهshy;ی 8 . شماره ی 3. پاییز 1389. ص: 7-8

[8]-روحانی، پیشین

[9] - محمد تقی جغتایی و فریده همتی. سیاست اجتماعی. تهران. انتشارات سازمان بهزیستی کشور. 1380. ص: 190

[10]- سازمان ملل متحد. فعالیتshy;های اجتماعی برای زنان کم درآمد. مترجم نوروزعلی مهدی پور. 1377، اسکاپ. ص: 10

[11]- حسین نبوی. محرومیت و دینداری. پایان نامه کارشناسی ارشد جامعهshy;شناسی. تهران. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران. 1382. ص: 31